BUUR: Bureau voor urbanisme




BUUR is gevestigd in een voormalige brouwerij aan de Leuvense Vaartkom. Een indrukwekkend renovatieproject met een monumentale inkomhal, in een stadsdeel dat het bureau vroeger zelf onder handen nam. Want BUUR - kort voor 'Bureau voor Urbanisme' - is gespecialiseerd in stedenbouw. Dat het team middenin een eigen ontwerp werkt, typeert de band die ze als ontwerpers voelen met elk van hun projecten. Een betrokkenheid die ook duidelijk blijkt uit het masterplan dat ze voor Groot-Sledderlo uitwerkten.

1. Duurzaam bouwen in het bos

Groot-Sledderlo is een onvoltooid stadsdeel in Genk, bestaande uit Oud-Sledderlo, Terboekt en het recentere Nieuw-Sledderlo. In de zoektocht naar woonruimte voor de immer groeiende bevolking, lanceerde het stadsbestuur van Genk in 2006 een open oproep voor stadsontwikkeling.

De invulling van dat masterplan LO2020 leek evident: een verdichting van de kern in het bestaande woonuitbreidingsgebied. Maar BUUR koos voor een controversieel alternatief: een verweving van de landschappelijke en stedelijke ontwikkeling. Ofwel: bouwen in het groen.

Een wijk met een groen hart

BUUR had immers een bijkomende problematiek geïdentificeerd in de regio. Nieuw-Sledderlo was door het omringende naaldwoud en het onvolledige verkeersnetwerk pijnlijk afgezonderd van de andere wijken. Dat fysieke isolement werd bovendien versterkt door het hardnekkige stigma als sociale woonwijk met een groot aantal bewoners van Turkse herkomst.

En dus stelt BUUR in zijn masterplan een nieuw doel: sociale duurzaamheid. Een nieuwe wijklus moet de oude en nieuwe wijken met elkaar verbinden. Dat die nieuwe woningen in het bestaande groen gebouwd zullen worden, deed meteen heel wat wenkbrauwen fronsen. En toch was het perfect verdedigbaar, zegt Arnout Vandenbossche, vennoot bij BUUR. "Het bestaande landschap was een monotoon naaldbos, destijds ondoordacht aangeplant ter compensatie van de groeiende industrie. Van biologische variatie was geen sprake, van uitnodigend en recreatief groen evenmin." Daar moest verandering in komen.

Een verantwoorde boskap - onder leiding van Bureau Bas Smets - maakte plaats voor kwalitatief loofhout en lage begroeiing. Ecologische corridors verbinden het groen van Groot-Sledderlo met de nabijgelegen Caetsbeekvallei, zodat het woud kan blijven bloeien en groeien. En nieuwe paden en wegen gidsen nieuwsgierige bewoners doorheen het domein. Zo wordt de groene muur van weleer een centrale ontmoetingsplek, een groen hart voor de omliggende wijken, en een nieuwe identiteit voor de regio.

Een tripool vol leven

Maar een gemeenschappelijke identiteit kneden uit drie gehuchten met een heterogene bevolking is geen sinecure. BUUR vond de oplossing in een nieuwe belevingstripool. Oud-Sledderlo had al een kerk, en de Yunus Emre-moskee in Nieuw-Sledderlo is één van de grootste moskeeën van België. In het masterplan wordt aan die religieuze as een school en een sporthal toegevoegd, met daartussen de bestaande sportvelden.

De nieuwe wijklus die zal aansluiten bij dat nieuwe culturele hart, combineert appartementen met woningen-met-tuin voor een optimale sociale mix. Per woonwijk worden enkele voorzieningen gegroepeerd, maar toch behoudt elke woning zijn eigenheid. "In steden kan - en moet - je verdichten door gezamenlijke voorzieningen te creëren. Jonge gezinnen die wonen en werken in de stad, die geen auto hebben maar volop gebruik maken van het openbaar vervoer en de fiets: zij kiezen voor minder individuele ruimte in een grote stadsgemeenschap", zegt Arnout. "Maar in Genk houden de inwoners toch vast aan een eigen tuintje voor hun gezin."

Auto op kop

Ook inzake vervoer zijn Genkenaars onverzettelijk. Zelfs al worden in het masterplan extra busverbindingen en functionele fietsroutes voorzien, toch blijft de auto koning in deze stad. Omdat de wagen uit de straten bannen geen realistische optie is, werd gezocht naar alternatieven. De kleinere erfstraten in de woonwijken worden aangelegd als karrensporen, zodat ze visueel meer aanleunen bij het omliggende groen. Bovendien krijgt elke woning slechts één individuele parkeergelegenheid. De rest van het wagenpark wordt doorverwezen naar de gezamenlijke parkings langs de hoofdassen - meteen een nieuwe ontmoetingsplek voor gelijkgestemden.

Participatie en informatie

Dat BUUR grootste plannen heeft met Groot-Sledderlo is duidelijk. Maar een nieuwe toekomst ontwerpen voor een hele buurt, dat doet het team liever in samenspraak met de stakeholders. Daarom werd in samenwerking met de stad een intensief participatietraject voor de buurt opgezet met workshops, nieuwsbrieven en buurtbabbels. Zo werden de bewoners geïnformeerd over de plannen, en geconsulteerd waar mogelijk. En de stad kreeg er een toekomstgericht project met een ruim draagvlak voor terug.

Oorspronkelijk zouden de bewoners door een collectieve boskap zelfs actief betrokken worden bij de totstandkoming van het groene hart. Het gewonnen hout zou dan gebruikt worden voor de bouw van speeltoestellen en zitbanken voor de buurt - een ambitieus plan dat helaas geschrapt moest worden omwille van budget en reglementering. Toch deed het centrale bospark van bij het begin waar het voor bedoeld was: het werd een ontmoetingsplek voor de bewoners en het symbool van de nieuwe gemeenschap.

2. Het engagement van BUUR

De missie van BUUR is duidelijk: kwalitatieve leefomgevingen creëren die tegemoetkomen aan de noden van mens en maatschappij. Om dat te bereiken, bundelen een 40-tal architecten, landschapsontwerpers en ondersteunende medewerkers hun kennis en inspiratie tot creatieve projecten in vier domeinen.

Strategische planning

Het stap voor stap realiseren van een lange termijnvisie, dat is waar strategische planning zich op toespitst. Kenmerkend zijn de hoogbouwnota's die nadenken over de stad van morgen. Bewust omgaan met hoogbouw is immers geen overbodige luxe, in een land met een gestage bevolkingsgroei en een beperkte oppervlakte. Er komt zelfs een dosis psychologie bij kijken, want de Belg overtuig je niet zomaar van compacter leven met gemeenschappelijke voorzieningen.

Onze buurlanden staan daarin al veel verder, aldus Arnout Vandenbossche. "Duitsland voorziet in grote projecten steevast ruimte voor cohousingsinitiatieven. En in Nederland heeft elke stad - groot of klein - een hoogbouwstudie." Al ziet Arnout ook voordelen in die Belgische achterstand: "Wij moeten nu vooral leren uit de fouten van onze buurlanden, en hun successen overnemen."

BUUR maakte inmiddels hoogbouwnota's voor Gent, Brussel en Leuven, maar dacht op iets kleinere schaal ook mee na over de leefkwaliteit van Geel.

Stadsontwerp

De opmaak van masterplannen zoals die voor Groot-Sledderlo vormt de kernactiviteit van BUUR. De betekenis, mogelijkheden en draagkracht van de ruimte worden zorgvuldig afgetast en aangevuld met een boeiend en onderbouwd stadsontwerp. Kwaliteit, haalbaarheid en duurzaamheid staan steevast voorop.

Voor dat laatste ontwikkelde BUUR een eigen 'duurzaamheidskompas'. De bestaande duurzaamheidsmeters voldeden immers niet aan de hoge en brede eisen van het team, en dus werd intern naar alternatieven gezocht. Het BUUR-kompas focust op proceskwaliteit, technische en ruimtelijke kwaliteit, economische, sociale en ecologische impact om voor elk nieuw project een duurzame lijn uit te zetten. Het is een work in progress, dat in de toekomst misschien op ruimere stedenbouwkundigeschaal toegepast kan worden.

Ontwerp van de publieke ruimte

De publieke ruimte, dat is verkeersinfrastructuur en landschap, parken en pleinen, het rooster waarop het openbaar leven zich afspeelt. In vergelijking met de core business van BUUR zijn dit kleinschalige en eerder persoonlijke projecten die toelaten alle details onder controle te houden. Een welkome afwisseling voor ontwerpers die vaak jarenlang aan dezelfde projecten schaven. Maar of het nu het sportpark Groot Schrijn in Antwerpen betreft, de dorpskern van Assenede of de Brusselse Nieuwstraat: het engagement van BUUR is hetzelfde.

Projectondersteuning

De laatste pijler omvat de omkadering en ondersteuning van de andere divisies, zodat die plannen optimaal gerealiseerd kunnen worden. Ruimtelijk projectmanagement, participatie- en communicatietrajecten, het opstellen van projectdefinities voor vervolgwedstrijden: het hoort er allemaal bij.

Het aanbod van de projectondersteuning aan opdrachtgevers is een win-winsituatie: BUUR blijft erop toezien dat zijn visie bewaard blijft, en de opdrachtgever verzekert zich ervan dat het project mee evolueert met de veranderende noden van de maatschappij.

3. Vectorworks als ontwerppartner

Als kersvers bureau koos BUUR destijds bewust voor Vectorworks. "Dankzij de gebruiksvriendelijke interface kunnen we onze ideeën snel en eenvoudig visualiseren, van analyse tot ontwerp", legt landschapsarchitecte Nina Reyntjens uit. "De software biedt bovendien voldoende flexibiliteit om met verschillende mensen aan eenzelfde project te werken, dankzij het klassen- en lagensysteem."

BUUR maakt dankbaar gebruik van lagen om de juiste grafiek te bekomen. Voor het masterplan van Groot-Sledderlo werd bijvoorbeeld een luchtfoto gebruikt, waarop stapsgewijs verschillende vlakken gestapeld werden om hoogteverschillen als heuvels en waterpartijen weer te geven. Een minutieus werkje - het groeperen van vlakken om ze vervolgens in te delen in klassen, maar eentje met een indrukwekkend resultaat. Al helpen de gepersonaliseerde bibliotheken van grassen, heuveltexturen en andere landschapselementen natuurlijk om alles efficiënt te realiseren.

Verder laat het bureau zijn medewerkers vrij om eigen accenten te leggen, aldus Arnout Vandenbossche. "Iedereen gebruikt klassen en lagen anders, dus is het soms moeilijk om ontwerpen door te geven. Bij architectenbureaus is dat waarschijnlijk meer gestandaardiseerd. Misschien is daar voor ons als bureau nog ruimte voor verbetering, maar eigenlijk houden we wel van die ecclectische aanpak."

Hoewel ook andere CAD-programma's nodig zijn voor de samenwerking met ingenieurs en studiebureau's, tekent BUUR alle ontwerpen in Vectorworks. Photoshop zorgt daarna voor de laatste details. Een logische combinatie, volgens Arnout: "De essentie van Vectorworks ligt bij het ontwerpen, en Photoshop is er voor het scherpstellen van de laatste details. Zeker bij wedstrijdontwerpen is dat vaak van belang". Al houden ze het soms bewust ambachtelijk. "Groot-Sledderlo werd integraal in Vectorworks gerealiseerd", zegt Nina. "Zo'n intensief project, met veel verschillende zooms en opties, dat zou te veel tijd gekost hebben in Photoshop." Het werd dus een op-en-top Vectorworks-product, en eentje dat er mag zijn.

Afbeeldingen ©BUUR, foto ©Stijn Bollaert

www.buur.be

www.designexpress.eu © Design Express 2011 privacy tel BE 015 71 96 00 tel NL 0182 756 660